Już w wieku 7 lat ślubuje dziewictwo. Z tego też powodu nieco później popada w konflikt z matką, która chce wydać ją za mąż. Młoda Katarzyna obcina sobie wtedy włosy i zaczyna prowadzić życie pokutne – zamyka się w domowej celi na 3 lata. Jest to czas modlitwy, pokuty i doświadczeń mistycznych.

Kontemplacja i służba

W tym czasie sam Jezus i Jego Matka są bezpośrednimi kierownikami duszy Katarzyny. Kształtują ją i przygotowują do przyszłej misji. Wówczas ujawniają się także pierwsze oznaki jej bliskości z Sercem Jezusa: kontemplacja, ale też uważne studium, aby nauczyć się coraz lepiej odpowiadać na wolę Bożą. Tak formują się zalążki kultu, który swój punkt kulminacyjny osiągnie w objawieniach św. Małgorzaty Marii Alacoque w Paray-le-Monial. Miłość Chrystusa mobilizuje Katarzynę do pracy nad swoim charakterem. Wszystkim okazuje życzliwość i łagodność oraz gotowość służby.

W 1363 r. wstępuje do Sióstr od Pokuty św. Dominika (tercjarek dominikańskich). To zakon zarezerwowany dla wdów i dojrzałych kobiet. Tymczasem Katarzyna przyjmuje pokutny habit dominikanek w wieku zaledwie 18 lat. Po złożeniu ślubów wieczystych prowadzi klasztorne życie i pomaga trędowatym.

Pod koniec karnawału 1367 r. w czasie nocnej modlitwy przychodzi do Katarzyny Chrystus, dokonuje z nią mistycznych zaślubin i zostawia jej jako trwały znak obrączkę. „Córko Moja, myśl o Mnie. Uczyń to, a Ja nigdy nie przestanę myśleć o tobie – mówi do Katarzyny Pan, czyniąc ją swoją posłanką. Z trudnością znaleźlibyśmy dwie istoty ludzkie, które łączyła wzajemna więź tak ciągła jak ta, która łączyła Katarzynę ze Zbawicielem ludzi” – stwierdził Raymond z Kapui, spowiednik i pierwszy biograf świętej, późniejszy błogosławiony.

Na podobieństwo normalnej rodziny powoli powstaje wokół niej wspólnota. Obdarzona wieloma łaskami Katarzyna przyciąga innych i staje się dla nich „mamą”. Realizuje duchowe macierzyństwo w tej nowej rodzinie, która towarzyszy jej wszędzie, zarówno w Sienie, jak i w czasie kolejnych podróży.

Listy i proces

Czy kobieta może tak odważnie i z taką determinacją przemawiać do kapłanów, biskupów, a nawet do papieży w imieniu Chrystusa, publicznie ogłaszając się Jego posłanką? Katarzyna bowiem z odwagą dzielnej niewiasty podejmuje odczytaną misję, polegającą na pisaniu listów do możnych tego świata. Nieuczona i niepiśmienna córka farbiarza dyktuje swoje listy w imieniu Chrystusa, nawołując do pokuty i nawrócenia. To przysparza jej wielu wrogów. W 1374 r. zostaje wezwana przed trybunał inkwizycji we Florencji, który bada jej pisma i nauczanie. Proces finalizuje ogłoszenie niewinności Katarzyny, co pozwala jej kontynuować misję.

Kiedy wraca do Sieny, w mieście wybucha właśnie epidemia dżumy. Katarzyna z ogromnym oddaniem posługuje zarażonym i umierającym. 1 kwietnia 1375 r. Chrystus ofiarowuje jej stygmaty – w postaci nie ran, lecz krwawych promieni.

W kolejnych listach Katarzyna nawołuje papieży do powrotu z Awinionu do Rzymu. Ale też wzywa do oczyszczenia Kościoła: „Trzeba najpierw wyrwać z ogrodu Świętego Kościoła rośliny, które szerzą zarazę nieczystości, chciwości, pychy, to znaczy złych pasterzy i władców, którzy zatruwają i niszczą ten ogród. Wasza Świątobliwość jest naszym Nauczycielem, proszę więc użyć posiadanej władzy, aby wyrwać te rośliny... a zasadzić w tym ogrodzie kwiaty pachnące: pasterzy i zarządców, którzy będą prawdziwymi sługami Jezusa Chrystusa i ojcami dla ubogich”.

Katarzyna nawołuje papieża Grzegorza XI, aby nie zwracał uwagi na zniewagi i oszczerstwa, lecz troszczył się jedynie o zbawienie dusz i chwałę Bożą. Wreszcie sama udaje się w podróż do Awinionu, aby błagać papieża o powrót do Rzymu. W 1377 r. Papież decyduje się to uczynić, co uznano za zasługę charyzmatycznej tercjarki. Następcą Grzegorza XI zostaje arcybiskup z Bari, który przyjmuje imię Urban VI (1378-89). Niestety, swoją surowością zraża do siebie wielu kardynałów, którzy buntują się i wybierają antypapieża w osobie Klemensa VII (1378-94). Kościół zostaje podzielony. Kilka lat później pojawia się drugi antypapież, co wywołuje prawdziwy chaos i rozłam trwający 39 lat. W latach największego kryzysu Katarzyna robi wszystko, by pozyskać jak najwięcej zwolenników dla osoby prawowitego papieża. Nawołuje do modlitw w jego intencji, a sama codziennie udaje się do Watykanu, gdzie modli się o zakończenie schizmy i jedność Kościoła. Popiera też usilnie reformy wprowadzone przez Urbana VI i na jego życzenie przybywa do Rzymu, by tam pracować dla dobra Kościoła.

Dzieło Marty w duchu Marii

Jej duchowa spuścizna zawiera ponad 380 listów, 26 modlitw oraz wybitne dzieło mistyczne Dialog o Bożej Opatrzności albo też ...o Bożej nauce – fundamentalne dzieło mistyki katolickiej, które w dużym stopniu wpłynęło na nadanie jej tytułu doktora Kościoła. To szczególna zachęta i drogowskaz dla każdego człowieka pragnącego zbliżyć się do Boga. Autorka podkreśla znaczenie modlitwy myślnej, prowadzi do głębszego poznania Boga.

Niezwykle ważne miejsce w życiu przyszłej świętej zajmuje Eucharystia. Jezus odwzajemnia jej miłość i potwierdza widzialnymi znakami – zdarzało się, że hostia frunęła z rąk kapłana do ust Katarzyny.

Tercjarka ze Sieny jest we wszystkim umiłowaną córką św. Dominika. Jej nabożeństwo do Chrystusa jest skoncentrowane szczególnie na Krwi Najświętszej i adoracji Trójcy Przenajświętszej.

Spuścizna i kult

Odeszła z tego świata 29 kwietnia 1380 r. w wieku 33 lat. Jej kult rozpoczął się zaraz po jej śmierci. Przy jej grobie dokonywały się liczne cuda. Już w 1383 r. Rajmund z Kapui, ówczesny generał dominikanów, za zezwoleniem Stolicy Apostolskiej przeniósł jej ciało do Kaplicy Kościoła Dominikanów Santa Maria della Minerva w Rzymie i wybudował dla niej okazały grobowiec.

Została kanonizowana 26 czerwca 1461 r. przez papieża Piusa II. W 1866 r. papież Pius IX ogłosił ją patronką Rzymu, a Pius XI w 1939 r. – patronką Włoch. Jan Paweł II opublikował list apostolski na 600. rocznicę śmierci świętej, zatytułowany Amantissima Providentia (Najmilsza Opatrzność Boża), zaś 1 października 1999 r. ogłosił ją współpatronką Europy. Z uwagi na oddaną miłość do papieża i wierność Kościołowi św. Katarzyna ze Sieny nazywana jest córką i matką Kościoła.

Jak napisał René Lejeune, „Święta ze Sieny (...) potrafiła w sposób doskonały wykonywać dzieło Marty w duchu Marii”.